Τουριστικό Παρατηρητήριο Σαντορίνης. Προτάσεις πολιτικής

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΩΝ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΠΙΚΗΣ ΚΑΙ ΝΗΣΙΩΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΩΝ

Τουριστικό Παρατηρητήριο Σαντορίνης.

Προτάσεις πολιτικής

Επιστημονικός Υπεύθυνος

Γιάννης Σπιλάνης

Αναπληρωτής Καθηγητής

Μυτιλήνη

Ιούνιος 2017

Η εγκεκριμένη πρόταση προβλέπει ότι το 4^ο παραδοτέο της μελέτης για το τουριστικό Παρατηρητήριο Σαντορίνης θα βασιστεί στην ανάλυση που έχει προηγηθεί και στην επιλογή του σεναρίου διαχείρισης προορισμού από τους εμπλεκόμενους φορείς θα υπάρξει κατάρτιση ενιαίου συνεκτικού Σχεδίου Βιώσιμης Τουριστικής Ανάπτυξης Θήρας που θα περιλαμβάνει Όραμα, Στόχους, Προτεραιότητες, Προγράμματα, Δράσεις, τόσο σε ότι αφορά στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα. Ενδεικτικά θα περιλαμβάνει^[1]:

§  Υποστήριξη βελτίωσης της ποιότητας των παρεχόμενων τουριστικών υπηρεσιών και προϊόντων από τις επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανόμενης και τη βελτίωση προσπελασιμότητας (accessible tourism). Εφαρμογή πιλοτικού σχεδίου «σήμανσης» επιχειρήσεων με ανάπτυξη προγραμμάτων εκπαίδευσης επιχειρηματιών και εργαζομένων.

§  Υποστήριξη βελτίωσης της ποιότητας των παρεχόμενων τουριστικών υπηρεσιών και προϊόντων από τον δημόσιο τομέα, συμπεριλαμβανόμενης και τη βελτίωση προσπελασιμότητας, με ανάπτυξη προγραμμάτων εκπαίδευσης των εργαζομένων

§  Ανάπτυξη νέων προϊόντων και δραστηριοτήτων - Διεύρυνση και εμπλουτισμό της συνολικής δέσμης των παρεχόμενων τουριστικών υπηρεσιών και προϊόντων (π.χ. προγράμματα θεματικών διαδρομών και περιηγήσεων).

§  Υιοθέτηση και εφαρμογή πρακτικών βιώσιμης τουριστικής ανάπτυξης για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, του κοινωνικοοικονομικού ιστού και της πολιτιστικής ταυτότητας του προορισμού της Θήρας.

§  Ανάπτυξη κα υλοποίηση του πιλοτικού προγράμματος « τουρισμός 12 μήνες το χρόνο» ( all year around)

§  Καταγραφή και αξιολόγηση της υφιστάμενης πολιτικής προώθησης της Θήρας^[2] και σχεδιασμός του νέου προγράμματος με βάση τα στοιχεία που θα έχουν προκύψει κατά τη πιλοτική φάση λειτουργίας του Παρατηρητηρίου. Προβλέπεται ανάπτυξη δράσεων για την διαφήμιση του προορισμού και την πληροφόρηση των υποψήφιων τουριστών και διακινητών τουριστών, την ενημέρωση των επισκεπτών στον προορισμό, την καταγραφή των απόψεων τους και γενικότερα τη φροντίδα της εικόνας του προορισμού σε συνεργασία με τους τοπικούς, περιφερειακούς και εθνικούς φορείς.

Με βάση τα σενάρια που προτάθηκαν στο 3^ο παραδοτέο, εκτιμάται ότι το 3^ο σενάριο, που βασίζεται στη παραδοχή ότι  η τουριστική ανάπτυξη έχει ξεπεράσει τη φέρουσα ικανότητα της Σαντορίνης με συνέπεια να τίθεται σοβαρός κίνδυνος για υποβάθμιση του «κοινού κεφαλαίου» από ανεπανόρθωτη υποβάθμιση λόγω αδυναμίας διαχείρισης της ίδιας της επιτυχίας του, δεν φαίνεται να μπορεί να εξασφαλίσει στη παρούσα φάση την ισχυρή τοπική βούληση και υψηλή κοινωνική συναίνεση που απαιτεί η εφαρμογή του. Εστω και αν πληθαίνουν τα μηνύματα από άλλους ιδιαίτερα πετυχημένους προορισμούς όπως η Βαρκελώνη και η Βενετία για «αυστηρούς» περιορισμούς ώστε να προστατευτεί τόσο η ποιότητα ζωής των ντόπιων όσο και το ίδιο το τουριστικό προϊόν.

Το 1^ο σενάριο, Business as Usual με συνέχιση επέκτασης του τουρισμού, εκτιμάται ότι αντιβαίνει στη λογική της ανάθεσης της μελέτης που βασίστηκε στους φόβους που εξέφρασαν οι εμπλεκόμενοι στον τουρισμό για τους κινδύνους που υπάρχουν για κατάρρευση του τουρισμού στη Σαντορίνη. Η ανάλυση που προηγήθηκε κατέγραψε ένα σημαντικό αριθμό προβλημάτων που αποτελούν συνέπειες του γεγονότος ότι η φέρουσα ικανότητα της Σαντορίνης έχει προ πολλού κορεστεί και παρά την ιδιαίτερα ικανοποιητική οικονομική απόδοση, ο κίνδυνος αυτή η πορεία να μην είναι βιώσιμη είναι υπαρκτή. Αυτό επιβεβαιώνεται από το περιεχόμενο των απαντήσεων που δόθηκαν από τη Δημοτική Αρχή στο ερωτηματολόγιο προορισμού. Αν και η γενική αδράνεια που καταγράφεται, καθιστά την υλοποίηση του σεναρίου αυτού ως πλέον πιθανή, θεωρούμε ότι από τις συζητήσεις που έγιναν σε όλο το προηγούμενο διάστημα με τη Δημοτική Αρχή, τους φορείς του Τουρισμού και εμπλεκόμενους στον τουρισμό, το σενάριο αυτό δεν φαίνεται να είναι το επιθυμητό.

Κατά συνέπεια η πρόταση που θα αναλυθεί στη συνέχεια θα βασιστεί στο 2^ο σενάριο, που περιγράφηκε ως «Υιοθέτηση των αρχών βιώσιμου τουρισμού του Παγκόσμιου Οργανισμού Τουρισμού» γεγονός που επιτρέπει αρκετή «ελαστικότητα» σε ότι αφορά το περιεχόμενο των δράσεων. Με βάση την έκθεση το σενάριο αυτό περιγράφεται ως εξής:

«Στα ιδιαίτερα πολλά κείμενα των διεθνών οργανισμών σε ότι αφορά τη βιώσιμη ανάπτυξη και ειδικά του ΠΟΤ σε ότι αφορά τον βιώσιμο τουρισμό που έχουν εκπονηθεί από τη δεκαετία του 1990 μέχρι σήμερα, δίνεται έμφαση στην ικανοποίηση τουριστών και μονίμων κατοίκων σε βάθος χρόνου[3]. Αναφέρει την αναγκαιότητα της διαχείρισης των πόρων ώστε να ικανοποιούνται ανάγκες και να διατηρούνται λειτουργίες χωρίς να θέτει άμεσα θέμα ορίων ανάπτυξης.

Επομένως με βάση το σενάριο αυτό πρέπει να εξεταστεί αν σήμερα καλύπτονται οι προϋποθέσεις αυτές (ικανοποίηση τουριστών και κατοίκων, ικανοποίηση αναγκών, διατήρηση λειτουργιών) και μέσα από ποιες πολιτικές δεν θα διακυβευθούν.

Αν και η ανάλυση που προηγήθηκε είναι ελλιπής εξ αιτίας της μη συγκέντρωσης όλων των αναγκαίων δεδομένων (κυρίως από τη πλευρά των επιχειρήσεων), υπάρχουν σαφείς ενδείξεις των προβλημάτων που αντιμετωπίζει η Σαντορίνη. 

Δύο είναι τα βασικά στοιχεία της στρατηγικής αυτής:

- η συμμόρφωση όλων (επιχειρήσεων και ιδιωτών) με τη νομοθεσία είναι η σημαντικότερη προϋπόθεση όχι απλά για τη αναχαίτιση της υποβάθμισης αλλά και την αναστροφή της τάση κάθε είδους πιέσεων . Η τήρηση της νομοθεσίας σε ότι αφορά τη δόμηση[4] και γενικά τις χρήσεις γης κάθε είδους αποτελεί τον πυρήνα της όλης προσπάθειας

- η υλοποίηση έργων και δράσεων που θα επιτρέψουν να αξιοποιηθούν τα πλεονεκτήματα και οι ευκαιρίες που έχουν εντοπιστεί και να αντιμετωπιστούν προβλήματα και κίνδυνοι με βάση τις προτεραιότητες που θέτει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Τουρισμού στο ερωτηματολόγιο προορισμού.

Η στρατηγική βασίζεται σε 4 λειτουργικούς άξονες δράσης:

Α) Παρέμβαση στη βελτίωση των υπηρεσιών των ιδιωτικών επιχειρήσεων με την εφαρμογή συστήματος σήμανσης τοπικής ποιότητας και υπευθυνότητας ως εργαλείου συνεχούς αυτοβελτίωσης των επιχειρήσεων στη προσπάθεια τους να μείνουν ανταγωνιστικές και κερδοφόρες βασισμένο σε 5 τομείς στόχους:

-          Πρακτικές διοίκησης – βιωσιμότητα επιχείρησης

-          Εκπαίδευση – Υγιεινή – Ασφάλεια εργαζόμενων

-          Ποιότητα υπηρεσιών – ικανοποίηση πελατών

-          Χρήση τοπικών πόρων & προϊόντων Δικτύωση επιχειρήσεων - διαφοροποίηση προϊόντων & διάχυση ωφελειών στη τοπική κοινωνία

-          Προστασία περιβάλλοντος και κοινών πόρων

Β) Παρέμβαση για τη βελτίωση των παρεχόμενων δημόσιων (κοινών) υπηρεσιών

-          Συστηματική παρακολούθηση ικανοποίησης τουριστών, επιχειρηματιών, κατοίκων (έρευνα 2017)

-          Σύστημα παρακολούθησης επιδόσεων σε ότι αφορά τις δημόσιες λειτουργίες

-          Συστηματική εκπαίδευση ανθρώπινου δυναμικού, εργοδοτών και εργαζομένων, μέσα από την οργάνωση των κατάλληλων σεμιναρίων

-          Δημιουργία ομάδας στήριξης των τοπικών επιχειρηματιών για εισαγωγή καινοτομιών στη λειτουργία της επιχείρησης τους μέσω της αξιοποίησης των τοπικών πόρων

Γ) Εμπλουτισμός του τουριστικού προϊόντος παρακολουθώντας τις εξελίξεις

-          Αξιοποίηση των υπαρχόντων πόρων για ανάπτυξη ειδικών τουριστικών προϊόντων για την ανάδειξη των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών και πόρων κάθε προορισμού (υλικών και άυλων) με στόχο την διαφοροποίηση των προορισμών με βάση τη «Νησιωτική Ταυτότητα»: αρχαιολογικοί περίπατοι, γαστρονομικοί-οινικοί περίπατοι, φυσιολατρικοί-πεζοπορικοί περίπατοι

-          Δημιουργία δικτύου επισκέψιμων χώρων με βάση τα σημαντικά ιστορικά στοιχεία και μνημεία με τη δημιουργία ΚΟΙΝΣΕΠ

-          Δημιουργία πινακίδων ενημέρωσης τουριστών στα θέλγητρα και σημεία θέασης

-          Δημιουργία μικρών εντύπων ενημέρωσης τουριστών

Δ) Βελτίωση του συστήματος τοπικής τουριστικής διακυβέρνησης

-          Δημιουργία και προώθηση της εικόνας σε επίπεδο νησιωτικού προορισμού - σύστημα προβολής και ενημέρωσης για τις δυνατότητες-δραστηριότητες του προορισμού

-          Δημιουργία σλόγκαν και διαφημιστικής προβολής πάνω σε στοιχεία «μοναδικότητας» που θα προτρέπουν τον τουρίστα να έρθει (διαφορετικό μεταξύ ελλήνων / αλλοδαπών )

-          Δημιουργία ενός κέντρου ενημέρωσης των επισκεπτών για την ταυτότητα, την ιστορία και τα αξιοθέατα του νησιού

-          Η επεξεργασία, η παρακολούθηση υλοποίησης και η αξιολόγηση  ενός σχεδίου τουριστικής ανάπτυξης βασισμένου στην ανάδειξη της ταυτότητας της Σαντορίνης

-          Η σταθερή επιδίωξη για συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας στη λήψη αποφάσεων»

Η παρούσα πρόταση βασίζεται στην αρχική διαπίστωση που καταγράφεται σε πολλά σημεία του Π3 όπου αναλύεται γενικά η κατάσταση του τουρισμού στη Σαντορίνη και η τουριστική πολιτική που ασκείται μέχρι σήμερα ότι:

-          Δεν υπάρχει συγκροτημένη και ολοκληρωμένη τουριστική πολιτική αλλά «σπέρματα» τουριστικής προβολής που περιλαμβάνουν κυρίως συμμετοχή σε κλασσικές δράσης προβολής (πχ. εκθέσεις) και δράσεις φιλοξενίας. Παράλληλα αναλαμβάνονται και δράσεις που εντάσσονται στη λογική είτε της αναβάθμισης του τουριστικού προϊόντος (πχ. έτος γαστρονομίας), είτε της αντιμετώπισης της εποχικότητας (πχ. Σαντορίνη προορισμός όλο το έτος), είτε και διαφοροποίησης του προϊόντος (πχ. πολιτιστικά δρώμενα, επίσκεψη ηφαιστείου), που όμως σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ως ολοκληρωμένη τουριστική πολιτική.

-          Δεν υπάρχει φορέας σχεδιασμού και άσκησης τουριστικής πολιτικής σε επίπεδο προορισμού, ούτε όμως η Σαντορίνη βρίσκεται κάτω από την «ομπρέλα» κάποιας άλλης δομής περιφερειακού ή άλλου επιπέδου. Σε πολιτικό επίπεδο, η Επιτροπή Τουρισμού του Δήμου όπως και η αντίστοιχη του Επαρχείου υπολειτουργούν. Ταυτόχρονα δεν υπάρχει κάποιο κείμενο που να έχει τη μορφή σχεδίου τουριστικής ανάπτυξης στο Επιχειρησιακό Σχέδιο του Δήμου για τη περίοδο 2012-14[5], ενώ μέχρι σήμερα δεν έχει εκπονηθεί νέο επιχειρησιακό σχέδιο.  

-          Σε επίπεδο υλοποίησης δράσεων, όσες δεν αποτελούν αντικείμενο (αρμοδιότητα) κάποιας άλλης δημοτικής υπηρεσίας ή δομής φαίνεται ότι υλοποιούνται από το Γραφείο Δημοσίων Σχέσεων του Δήμου.

Αν και σε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο είναι σκόπιμο να υπάρχει μια αναλυτική περιγραφή όλων των βραχυπρόθεσμων και μεσο-μακροπρόθεσμων μέτρων και συγκεκριμένων δράσεων που θα οδηγήσουν στην υλοποίηση των στόχων με την αντιμετώπιση των προβλημάτων και στην αξιοποίηση των ισχυρών σημείων και των ευκαιριών, κρίνεται σκόπιμο να δοθεί έμφαση σε μια σειρά από εμβληματικά και άμεσα υλοποιήσημα μέτρα που θα επιτρέψουν να υπάρξουν εμφανή αποτελέσματα δίνοντας την αίσθηση ότι «κάτι κινείται». Η εμπέδωση της αίσθησης αυτής θα επιτρέψει να υπάρξει μεγαλύτερη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα. Απώτεροι στόχοι παραμένουν:

-          η αξιοποίηση των ευρημάτων που προέκυψαν από την έρευνα του 2016 όπως αποτυπώνονται στη swot analysis

-          η συγκέντρωση όσο το δυνατόν περισσότερων δεδομένων ώστε οι πολιτικές που θα αναλαμβάνονται να βασίζονται στην ανάλυση της πραγματικής κατάστασης με βάση και τα διεθνή πρότυπα

-          η σταδιακή ικανοποίηση όλο και περισσότερων κριτηρίων του ερωτηματολογίου προορισμού του Παγκόσμιου Οργανισμού Τουρισμού.

Πρώτης προτεραιότητας θέμα και με βάση τις προδιαγραφές της ίδιας της μελέτης που είναι η δημιουργία Φορέας Διαχείρισης και Προβολής Προορισμού στη Σαντορίνη, είναι αυτό το θέμα της Τουριστικής Διακυβέρνησης. Εχει επισημανθεί από την αρχή της διαδικασίας της εκπόνησης αυτής της μελέτης ότι ανεξάρτητα από τη στρατηγική που θα αποφασιστεί και το περιεχόμενων των δράσεων που θα υιοθετηθούν για υλοποίηση, η λειτουργία του Φορέα είναι επιβεβλημένη όπως δείχνει η διεθνής εμπειρία 20 τουλάχιστον χρόνων και οι παροτρύνσεις του UNWTO για την αναγκαιότητα δημιουργίας φορέα ως προϋπόθεση για τη χάραξη και υλοποίηση ολοκληρωμένης τουριστικής πολιτικής, ξεπερνώντας την εστίαση αποκλειστικά σε δράσεις προβολής. Το 2^ο παραδοτέο της μελέτης είχε μάλιστα ως αντικείμενο την επεξεργασία εναλλακτικών προτάσεων για τη δημιουργία και το αντικείμενο λειτουργίας του Φορέα.

Με βάση τον UNWTO, ένας προορισμός οφείλει:

1)      Να έχει επεξεργασμένη πολυετή στρατηγική βιώσιμου προορισμού

-           που να περιλαμβάνει οικονομικά, κοινωνικά, πολιτιστικά, περιβαλλοντικά θέματα.  

-          Να έχει ετήσιο σχέδιο δράσης με εξασφαλισμένη χρηματοδότηση

-          να έχει εκπονηθεί μετά από διαβούλευση, να υπάρχουν δημόσιες εκθέσεις αποτελεσμάτων πάνω στην οποία να γίνεται συζήτηση

2)      Να έχει σύστημα παρακολούθησης αποτελεσμάτων και επιπτώσεων και να δημοσιοποιεί τις σχετικές εκθέσεις

3)      Να έχει στρατηγική διαχείρισης της εποχικότητας

4)      Να έχει στρατηγική προσαρμογής στη κλιματική αλλαγή

5)      Να έχει κατάλογο τουριστικών θελγήτρων ιεραρχημένων με βάση τη σπουδαιότητα τους και το βαθμό αξιοποίησης τους

6)      Να έχει σχέδιο χρήσεων γης με προστασία στη δόμηση και ρυθμίσεις στις ευαίσθητες περιοχές

7)      Να έχει πολιτική προσπελασιμότητας για όλους

8)      Να υλοποιεί έρευνα ικανοποίησης τουριστών

9)      Να έχει σχέδιο για την ασφάλεια και προστασία των τουριστών

10)  Να έχει σχέδιο διαχείρισης κρίσεων

11)  Να έχει πρότυπα βιωσιμότητας και εφαρμογής τους από τις επιχειρήσεις

12)  Να έχει Φορέα Διαχείρισης Προορισμού με τη συμμετοχή και του ιδιωτικού τομέα με επαρκή χρηματοδότηση και στελέχωση

   Η σημερινή αδράνεια και δυστοκία στη συλλειτουργία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα  που παρατηρείται ως συνέπεια από τη μια πλευρά της μεγάλης επιτυχίας του προορισμού, ειδικά τα τελευταία χρόνια, και από την άλλη πλευρά των αντίθετων απόψεων σε ότι αφορά στο μέλλον της τουριστικής ανάπτυξης ακόμη και μεταξύ των επιχειρηματιών, δεν επιτρέπει τη διαχείριση των προβλημάτων και των κινδύνων που υπάρχουν και καταγράφηκαν στη προηγούμενη ανάλυση, αλλά και στην αξιοποίηση των ισχυρών σημείων και των ευκαιριών.

Η ύπαρξη του Φορέα αποτελεί προϋπόθεση τόσο για το σχεδιασμό όσο και την υλοποίηση των περισσότερων από τις δράσεις που αναφέρονται είτε στο ερωτηματολόγιο του UNWTO, είτε στην αρχική πρόταση, λαμβάνοντας υπόψη την ιδιαιτερότητα του τουριστικού τομέα που απαιτεί:

-          Συνεργασία δημόσιου τομέα στον οποίον ανήκει η συντριπτική πλειοψηφία των πόρων και του ιδιωτικού τομέα που μέσα από τις επιχειρήσεις παράγει τις αναγκαίες υπηρεσίες. ΄

-          Η συνεργασία είναι απαραίτητη για τη δημιουργία ολοκληρωμένων ποιοτικών προϊόντων και βέβαια για τη προβολή και την ενημέρωση. Να σημειωθεί ότι πρακτικά σήμερα η προβολή του προορισμού είναι στα χέρια των ΤΟ, των πλατφορμών κρατήσεων (Booking, Expedia κλπ) και των εταιρειών οικονομίας διαμερισμού (airbnb κλπ) οι οποίες εστιάζουν τη προβολή στα καταλύματα, αλλά και γενικότερα σε ότι αποτελεί προτεραιότητα για τις επιχειρήσεις τους. Η δημιουργία ενός πολυεπίπεδου portal από τη πλευρά της Σαντορίνης θα αποτελέσει έναν τρόπο παρέμβασης στην τουριστική αγορά με βάση τις τοπικές προτεραιότητες.

-          Η ύπαρξη μεγάλου αριθμού πολύ μικρών επιχειρήσεων απαιτεί στήριξη από τον δημόσιο τομέα σε μια σειρά από θέματα όπως είναι η ενημέρωση των επιχειρήσεων, η κατάρτιση εργοδοτών και εργαζομένων.

Είναι γεγονός ότι οι δομές συνεργασίας μέχρι σήμερα έχουν περιορισμένη επιτυχία στη χώρα μας:

Α) σε ότι αφορά τις Επιτροπές Τουριστικής Προβολής που είναι γνωμοδοτικές για τους φορείς αυτοδιοίκησης που τις λειτουργούν είτε υπολειτουργούν (όπως στη περίπτωση της Σαντορίνης που δεν συγκλήθηκε ούτε μία φορά για να ενημερωθεί για το παρόν έργο), είτε έχουν αδρανήσει, είτε αποτελούν σημείο στείρας πολιτικής αντιπαράθεσης χωρίς να προσδίδουν την απαραίτητη προστιθεμένη αξία.

Β) σε ότι αφορά τις Εταιρείες ειδικού σκοπού που είχαν συσταθεί παλαιότερα σε ορισμένες περιοχές, υπήρξε πρόβλημα οικονομικής βιωσιμότητας για διάφορους λόγους (πχ αδυναμία εξεύρεσης ίδιων πόρων με ανάπτυξη δραστηριοτήτων που θα έφερναν έσοδα, απροθυμία των ιδιωτικών φορέων να χρηματοδοτήσουν κλπ) και οδηγήθηκαν σε αναστολή λειτουργίας.

Η πρόταση δημιουργίας ΦΔΠΠ περιλάμβανε εναλλακτικά σενάρια με βάση το υφιστάμενο νομικό πλαίσιο που δημιουργεί περιορισμούς σε ότι αφορά στη σύσταση νέων νομικών προσώπων & επιχειρήσεων από τους δήμους. Η πρόταση για αξιοποίηση της ΓΕΩΘΗΡΑ ΑΕ για το σκοπό αυτό έγινε για να αντιμετωπιστεί άμεσα η ανάγκη ενός φορέα που θα αναλάβει:

Α) όλο το έργο της προβολής που περιλαμβάνει

-          τη δημιουργία εικόνας και της προώθησης της στις αγορές (ειδικά για την επίτευξη του στόχου για τουρισμό όλο το χρόνο είναι απαραίτητο η Σαντορίνη να προβάλει «διαφορετική» εικόνα ανάλογα με την εποχή),

-          την παροχή πληροφοριών και σύστημα κρατήσεων στους πιθανούς & υποψήφιους επισκέπτες ώστε πρώτα να πεισθούν τελικά να επιλέξουν τον προορισμό για τις διακοπές τους και στη συνέχεια να οργανώσουν το ταξίδι τους μέσα από τη προσφορά δυνατότητας κρατήσεων. Το σύστημα κρατήσεων θα μπορούσε να αποφέρει και έσοδα στην εταιρεία αφού ως γνωστό οι διάφορες πλατφόρμες κρατήσεων κρατούν από τις επιχειρήσεις 10 έως 20%  των εσόδων τους

-          τη παροχή ενημέρωσης σε όσους βρίσκονται ήδη στο νησί τόσο για τα αξιοθέατα που υπάρχουν όσο και για τις δραστηριότητες, εκδηλώσεις και ότι άλλο

-          την καταγραφή του βαθμού ικανοποίησης των τουριστών ως εισροή πληροφορίας που θα μεταφερθεί στη συνέχεια στο σχεδιασμό πολιτικής

Β) το έργο χάραξης της τουριστικής πολιτικής και της παρακολούθησης της υλοποίησης της από τις καθ’ύλη αρμόδιες υπηρεσίες, φορείς και ιδιώτες.

Γ) το έργο της υποστήριξης του δήμου αλλά και των επιχειρήσεων στο να ανταποκριθούν στις ανάγκες του σχεδιασμού για βελτίωση και διαφοροποίηση των υπηρεσιών που προσφέρουν ώστε να επιτευχθούν οι στόχοι της βιώσιμης ανάπτυξης.

Η ανάληψη αυτού του έργου από τη ΓΕΩΘΗΡΑ μπορεί να επιτευχθεί μέσα από προγραμματική σύμβαση με το Δήμο που θα προβλέπει και την ανάλογη χρηματοδότηση. Η εμπλοκή των ιδιωτών που θα επέτρεπε τη διεύρυνση του έργου με τη παροχή ανάλογων πόρων μπορεί να γίνει με μορφή κοινοπραξίας που θα εξασφαλίζει την λειτουργικότητα του εγχειρήματος.

Παράλληλα θα πρέπει να υπάρξει ουσιαστική ενεργοποίηση είτε της υφιστάμενης Επιτροπής Τουρισμού ή κάποιας άλλης δομής (πχ. Επιτροπή βιώσιμου Τουρισμού που ήταν η πρόταση μας με βάση το σχεδιασμό του έργου) με τη ΓΕΩΘΗΡΑ στο ρόλο του εισηγητή και του εκτελεστή των αποφάσεων. Οι αποφάσεις αυτές θα αφορούν είτε δράσεις που θα υλοποιεί η ΓΕΩΘΗΡΑ, είτε δράσεις που θα υλοποιεί ο Δήμος και τα νομικά του πρόσωπα, είτε θα αφορούν δράσεις που θα πρέπει να υλοποιήσουν οι επαγγελματικοί φορείς και οι επιμέρους επιχειρήσεις.

Ως εναλλακτική (ίσως και μελλοντική) λύση εμφανίζεται η δυνατότητα δημιουργίας Αστικής μη Κερδοσκοπικής Εταιρείας με μέλη όποιους ως άτομα, επιχειρήσεις και φορείς επιθυμούν να συμβληθούν σ’αυτή τη προσπάθεια πέρα από τον Δήμο Θήρας ή την ΓΕΩΘΗΡΑ. Το πρόβλημα στη περίπτωση αυτή είναι η εξασφάλιση πόρων σε διαρκή βάση. Εστω και αν η πρόταση για τη λειτουργία του ΦΔΠΠ είναι να έχει έσοδα τόσο από τη λειτουργία ως πλατφόρμα κρατήσεων όσο και από την παροχή υπηρεσιών στις επιχειρήσεις στο πλαίσιο των δράσεων για τη βελτίωση των παρεχόμενων υπηρεσιών δεν εκτιμάται ότι –τουλάχιστον στην αρχή- θα μπορεί να είναι βιώσιμη χωρίς εξωτερική ενίσχυση.

Στον Πίνακα που ακολουθεί[6] θα γίνει προσπάθεια να συνδεθούν σχηματικά τα ευρήματα της swot analysis με τους 4 άξονες δράσης που έχουν προταθεί, ενώ θα υπάρξει η ανάλυση όπου θεωρηθεί απαραίτητο.

Ο πίνακας μπορεί να «διαβαστεί» με δύο τρόπους:

-          ο πρώτος είναι οριζόντιος. Η πρώτη στήλη καταγράφει τα σημαντικότερα ισχυρά σημεία της Σαντορίνης και ευκαιρίες που παρουσιάζει το διεθνές περιβάλλον που πρέπει να αξιοποιηθούν καθώς και τα αδύνατα σημεία του προορισμού και τους κινδύνους του εξωτερικού περιβάλλοντος που πρέπει να αντιμετωπιστούν. Αποτελεί μια «παραδοσιακή» προσέγγιση ανά θέμα.

	Βελτίωση ποιότητας παρεχόμενων υπηρεσιών από ιδιώτες – υπεύθυνες, βιώσιμες επιχειρήσεις	Βελτίωση ποιότητας παρεχόμενων δημόσιων υπηρεσιών – υπεύθυνος, βιώσιμος προορισμός	Εμπλουτισμός τουριστικού προϊόντος	DMMO Τουριστική διακυβέρνηση
Ισχυρά σημεία
Ισχυρό brand name		Ολοκληρωμένο σύστημα προβολής-πληροφόρησης-ενημέρωσης & καταγραφής ικανοποίησης τουριστών		Επανακαθορισμός εικόνας (με τη δύναμη της γης)  –συνεχής παρακολούθηση  εξελίξεων – Τουριστικό Παρατηρητήριο
Σαντορίνη προορισμός 12 μηνών			Διαφοροποίηση προσφοράς	Διαφοροποίηση προβολής ανάλογα με την εποχή
Αρχαιολογικοί χώροι		Βελτίωση επισκεψιμότητας & πληροφόρησης	Δημιουργία πολιτιστικών – ιστορικών διαδρομών	Προώθηση πολιτιστικού τουρισμού
Οικιστικά σύνολα, υπόσκαφα, εκκλησίες		Βελτίωση  πληροφόρησης Αναβαθμίσεις οικισμών, κυκλοφοριακές ρυθμίσεις, πεζόδρομοι, ταμπέλες ενημέρωσης σε σημεία ενδιαφέροντος,  ταμπέλες προσανατολισμού	Δημιουργία πολιτιστικών -αρχιτεκτονικών διαδρομών
Γεωλογικά μνημεία		Μουσείο Ηφαίστου	Οι δρόμοι του Ηφαίστου	Προώθηση γεωτουρισμού
Τοπικά προϊόντα – Σαντορίνη γαστρονομικός προορισμός	Aegean cuisine, ελληνικό πρωινό,		Δίκτυο παραγωγικών διαδρομών & εστιατορίων	Προώθηση γαστρονομικού τουρισμού
Συνεδριακές υποδομές				Προώθηση συνεδρίων με ειδική θεματική και χαρακτήρα
Αδύνατα σημεία
Διαχείριση στερεών αποβλήτων	Ατομικοί κάδοι επιχειρήσεων – διαχωρισμός & κομποστοποίηση	Βελτίωση του συστήματος συλλογής των επιμέρους σειρών και προώθηση τους στο τελικό σημείο απόθεσης
Ενημέρωση	Σύνδεση επιχειρηματικών ιστοσελίδων με πλατφόρμα	Δημιουργία του Santorini story telling στο κτίριο Νομικού- Οία		Δημιουργία πλατφόρμας για προβολή, πληροφόρηση ενημέρωση, καταγραφή ικανοποίησης τουριστών
Χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης εργοδοτών	Εκπαίδευση με βάση τις αρχές της υπεύθυνης επιχείρησης			Μαθήματα αχρονικής εκπαίδευσης από απόσταση
Χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης εργαζομένων	Εκπαίδευση με βάση τις αρχές της υπεύθυνης επιχείρησης			Μαθήματα αχρονικής εκπαίδευσης από απόσταση
Βελτίωση  μεταφορών	Εκπαίδευση οδηγών	βελτίωση των ΜΜΜ – εκπαίδευση προσωπικού – ενημέρωση τουριστών		Πρόγραμμα βιώσιμης κινητικότητας
Ελλειψη συνεργασίας	Ενίσχυση κλαδικών συλλόγων	Ετήσιος απολογισμός δράσεων τουρισμού		Επιτροπή τουρισμού – Δημόσιες διαβουλεύσεις – Ηλεκτρονική ενημέρωση – Ερωτηματολόγια ικανοποίησης επιχειρήσεων & κατοίκων

	Βελτίωση ποιότητας παρεχόμενων υπηρεσιών από ιδιώτες – υπεύθυνες, βιώσιμες επιχειρήσεις	Βελτίωση ποιότητας παρεχόμενων δημόσιων υπηρεσιών – υπεύθυνος, βιώσιμος προορισμός	Εμπλουτισμός τουριστικού προϊόντος	DMMO Τουριστική διακυβέρνηση
Ευκαιρίες
Ευαισθητοποίηση τουριστών	Ενημέρωση τουριστών	Ενημέρωση τουριστών	Διαχείριση τουριστών με αξιοποίηση άλλων πόρων	Δημιουργία Tourism passport
Αξιοποίηση τάσης για βιώσιμο τουρισμό	Υιοθέτηση προτύπων ποιότητας και υπευθυνότητας	Βελτίωση στη διαχείριση των περιορισμένων δημόσιων πόρων		Υποστήριξη δράσεων ιδιωτικού και δημόσιου τομέα
Τροποποίηση θεσμικού πλαισίου αυτοδιοίκησης		Αντιμετώπιση δυσλειτουργιών για θέματα τοπικού ενδιαφέροντος		Ρύθμιση σε ότι αφορά τις δομές διαχείρισης προορισμού
Μεσογειακή Διατροφή	Ανάδειξη της ελληνικής κουζίνας
Κοινωνική Οικονομία			Αξιοποίηση ανενεργών τουριστικών πόρων
Κίνδυνοι
Αυξηση ανταγωνισμού από περιοχές χαμηλού κόστους	Αναβάθμιση υπηρεσιών	Αναβάθμιση υπηρεσιών	Διαφοροποίηση προϊόντος	Ενίσχυση της δράσης «Σαντορίνη 12μηνος προορισμός»
Κλιματική αλλαγή	Προσαρμογή μονάδων στις νέες ανάγκες	Διαχείριση πόρων όπως πχ. παραλιών, νερού, ενέργειας	Ανάπτυξη προϊόντων με διαφορετική εποχικότητα	Υποστήριξη εναλλακτικού σχεδιασμού

-          ο δεύτερος είναι κάθετος και αποτελεί μια λειτουργική ενοποίηση των δράσεων με βάση τους στόχους.

Ο πρώτος στόχος αφορά τη βελτίωση των παρεχόμενων υπηρεσιών από τις επιχειρήσεις που έχει ως στόχο τη δραστηριοποίηση τους μέσα από μια λογική διαρκούς αυτοβελτίωσης ώστε να συμβάλει η κάθε μία από αυτές στην επίτευξη των κοινών στόχων που έχουν συναποφασιστεί. Η λειτουργία μιας επιχείρησης ως υπεύθυνης εστιάζει κυρίως σε 4 άξονες-στόχους:

-             ικανοποίηση του επιχειρηματία μέσα από τη βελτίωση της διαχείρισης-διοίκησης  της επιχείρησης ώστε να επιτυγχάνεται η οικονομική βιωσιμότητα της

-             ικανοποίηση του πελάτη μέσα από τη βελτίωση των παρεχόμενων υπηρεσιών. Ως γνωστόν ο ικανοποιημένος πελάτης αποτελεί τον καλύτερο διαφημιστή της επιχείρησης και του προορισμού. Η βελτίωση της λειτουργίας των επιχειρήσεων στηρίζεται στην εκπαίδευση και ενημέρωση των επιχειρηματιών. Ο έλεγχος της ικανοποίησης των πελατών πρέπει να γίνεται σε επίπεδο επιχείρησης με βάση ειδικά ερωτηματολόγια  

-             ικανοποίηση των εργαζόμενων μέσα από την εξασφάλιση της νομιμότητας, της ασφάλειας και της υγιεινής. Οι ευχαριστημένοι εργαζόμενοι συμβάλλουν τα μέγιστα στην επιτυχία της επιχείρησης. Η αρχική εκπαίδευση και η συνεχής κατάρτισης αλλά και ενημέρωση των εργαζόμενων αποτελεί το βασικό μέσο επίτευξης του στόχου

-             ικανοποίηση της τοπικής κοινωνίας μέσα από τη όσο το δυνατόν καλύτερη διάχυση των ωφελειών σ’ αυτήν. Αυτό αφορά στη χρήση τοπικών επιχειρήσεων για την κάλυψη των αναγκών της επιχείρησης του αλλά και της πληροφόρησης των τουριστών (πχ. αγορά τοπικών προϊόντων και υπηρεσιών), την αξιοποίηση του τοπικού ανθρώπινου δυναμικού, τη προστασία του περιβάλλοντος και γενικότερα της ποιότητας ζωής των κατοίκων. Οι «ευχαριστημένοι» κάτοικοι μπορεί να συμβάλουν στην υψηλότερη ικανοποίηση των τουριστών αφού παρεμβαίνουν ανά πάσα στιγμή στη διαμόρφωση του τουριστικού προϊόντος μέσα από την πληροφόρηση και τη βοήθεια που συχνά καλούνται να προσφέρουν.

-             ικανοποίηση της κοινωνικής της υπευθυνότητας προς το σύνολο. Αυτό μπορεί να αφορά την τήρηση της νομιμότητας σε ότι αφορά τη κατασκευή και τη λειτουργία της επιχείρησης, τη συμβολή του στη χρηματοδότηση των τοπικών αναγκών και δράσεων μέσω της καταβολής των τοπικών φόρων, τη συνεργασία σε τυπικά και άτυπα δίκτυα, στη παροχή πληροφοριών που θα επιτρέπουν τον καλύτερο σχεδιασμό κλπ

Αντίστοιχη είναι η προσέγγιση του 2^ου στόχου του υπεύθυνου, βιώσιμου προορισμού με έμφαση:

-          Στην ικανοποίηση των επιχειρήσεων μέσα από τη παροχή των απαραίτητων οικονομικών και κοινωνικών υπηρεσιών δημοσίου συμφέροντος για τη λειτουργία των επιχειρήσεων (πχ. ενέργεια, δίκτυο & υπηρεσίες μεταφορών, προβολή, ύδρευση, αποχέτευση, διαχείριση στερεών αποβλήτων). Είναι απαραίτητο να γίνεται ετήσιος απολογισμός της δράσης και να καταγράφονται τα προβλήματα που υπάρχουν από τη πλευρά των επιχειρήσεων στη προσπάθεια τους να πετύχουν τον κοινό στόχο

-          Στην ικανοποίηση των τουριστών μέσα από τη παροχή υψηλού επιπέδου υπηρεσιών δημοσίου συμφέροντος (πχ. υπηρεσίες ενημέρωσης, υπηρεσίες μεταφορών, υπηρεσίες διαδικτύου κλπ). Το επίπεδο ικανοποίησης των τουριστών από τον προορισμό πρέπει να ελέγχεται σε τακτά χρονικά διαστήματα και το υλικό του να λαμβάνεται υπόψη στο σχεδιασμό

-          Στην ικανοποίηση των εργαζομένων ώστε να αποδίδουν στο έργο τους που είναι η ικανοποίηση των χρηστών των υπηρεσιών

-          Στην ικανοποίηση των κατοίκων με τη παροχή υπηρεσιών που να εξασφαλίζουν υψηλή ποιότητα ζωής με τη διακίνηση σχετικού ερωτηματολογίου

Ο τρίτος στόχος αφορά τον εμπλουτισμό και τη διαφοροποίηση του τουριστικού προϊόντος προκειμένου μέσα από την ανάδειξη των τοπικών πόρων να ενδυναμωθεί η τοπική ταυτότητα,  να βελτιωθεί η αναγνωρισιμότητα και η απόδοση του παρεχόμενου τουριστικού προϊόντος.  Μία δράση σημαντική προς το σκοπό αυτό είναι η δημιουργία ενός χώρου που θα ενημερώνει τους επισκέπτες για τα ιστορικά, πολιτιστικά, περιβαλλοντικά κλπ στοιχεία του προορισμού, θα αποτελεί ένα σημείο για μια ολοκληρωμένη γνώση του προορισμού με βάση τη λογική του «story telling». Η σφαιρική ενημέρωση του τουρίστα για τον προορισμό και τα αξιοθέατα του θα συμβάλει στη καλύτερη διαχείριση του στο χώρο και θα αυξήσει το ενδιαφέρον και την επισκεψιμότητα σε σημαντικά στοιχεία του τόπου, εμπλουτίζοντας το προϊόν και προτρέποντας τους επισκέπτες να παραμείνουν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Στόχος των παραπάνω είναι η βελτίωση της εμπειρίας του τουρίστα. Παράλληλα, οι τοπικοί φορείς θα επιδιώξουν να δημιουργήσουν σε συνεργασία δημόσιου, ιδιωτικού και κοινωνικού τομέα να παραχθούν «ειδικά» τουριστικά προϊόντα που θα προσφέρονται σε ειδικά κοινά.

Αν και το να στρέψει κανείς τα βλέμματα των τουριστών μακριά από την Καλντέρα δεν είναι εύκολος στόχος, όμως είναι απαραίτητη προϋπόθεση για να περιοριστεί η πίεση που δέχεται η περιοχή, αξιοποιώντας τα σημαντικά θέλγητρα που έχει το νησί μέσα από τη σωστή οργάνωση

Αν και τέταρτος στόχος, όπως αναφέρθηκε προηγούμενα πρώτη προτεραιότητα αποτελεί η δημιουργία ενός λειτουργικού και αποτελεσματικού συστήματος τοπικής τουριστικής διακυβέρνησης γεγονός που αποτελεί μια σημαντική έλλειψη ειδικά για έναν προορισμό όπως η Σαντορίνη, όπου ο τουρισμός αποτελεί κυρίαρχη δραστηριότητα. Με βάση τα διεθνή πρότυπα απαιτείται η ύπαρξη τόσο μιας τεχνοκρατικής δομής όσο και ενός πολιτικού οργάνου:

-                Η τεχνοκρατική δομή, με τη λογική του ΦΔΔΠ, αναλαμβάνει να αναλύσει τα δεδομένα της τουριστικής δραστηριότητας και να εισηγηθεί τις απαραίτητες κινήσεις προς το πολιτικό όργανο και στη συνέχεια να εφαρμόσει και -εξ αιτίας της ιδιαιτερότητας της τουριστικής δραστηριότητας- να εποπτεύσει στην εφαρμογή των αποφάσεων του πολιτικού οργάνου, ενημερώνοντας το διαρκώς γι’αυτό (και για τις δυσκολίες ή αδυναμίες εφαρμογής ώστε να υπάρξουν οι αναγκαίες πολιτικές παρεμβάσεις – διορθωτικές κινήσεις) και για τα αποτελέσματα. Επικεφαλής της δομής αυτής είναι ο destination manager που είναι αρμόδιος για τον συντονισμό του όλου έργου που μπορεί να αφορά είτε μόνο τη προώθηση (marketing) του προορισμού, είτε και τη διαχείριση του (management).

-                Το πολιτικό όργανο συναποτελείται από όλους τους φορείς του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα που έχουν ρόλο σε όλες τις φάσεις της παραγωγής και της διάθεσης του τουριστικού προϊόντος. Ο ρόλος του οργάνου αυτού είναι να χαράσσει τους στόχους και τα βασικά μέτρα πολιτικής με βάση τις εισηγήσεις του ΦΔΔΠ και να δίνει εντολές για την υλοποίηση της κινητοποιώντας όλα τα μέλη.

---

[1] Η «Καταγραφή, Ανάλυση και Διαχείριση του βαθμού ικανοποίησης Τουριστών και Επισκεπτών» που προβλεπόταν για το 4^ο παραδοτέο έχει ήδη ενσωματωθεί στο 3ο

[2] Η καταγραφή της πολιτικής του Δήμου έχει συμπεριληφθεί στο 3^ο παραδοτέο στο οποίο έχει γίνει και η παρουσίαση της απάντησης του Δήμου στο ερωτηματολόγιο προορισμού του UNWTO.

[3] Ο WTO ορίζει τη βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη ως: «Ανάπτυξη η οποία ικανοποιεί τις ανάγκες των τουριστών και των περιοχών υποδοχής στο παρόν, ενώ προστατεύει και αυξάνει τις ευκαιρίες για το μέλλον. Θεωρείται ότι οδηγεί στη διαχείριση όλων των πόρων με ένα τέτοιο τρόπο, ώστε να μπορούν να ικανοποιούνται οι οικονομικές, κοινωνικές και αισθητικές ανάγκες, ενώ διατηρεί την πολιτιστική ακεραιότητα, τις σημαντικές οικολογικές διαδικασίες, τη βιολογική ποικιλότητα και το σύστημα υποστήριξης της ζωής» (WTO 2001),

[4] ΠΔ της 16-2-1990 (ΦΕΚ 139/Δ/19.3.90) όπως αυτό τροποποιήθηκε και ισχύει Π.Δ. της 27.4.2012 (ΦΕΚ 144/ΑΠΠ/30.4.2012).

[5] Η δομή που έχει προκαθορίσει το Υπουργείο Εσωτερικών για τα επιχειρησιακά προγράμματα τόσο των Δήμων όσο και των Περιφερειών που προβλέπει έντονη κλαδική διάσταση δυσκολεύουν αντικειμενικά τη διαμόρφωση προγράμματος για τον τουρισμό που από τη φύση του είναι μια «διακλαδική» δραστηριότητα.

[6] Ο πίνακας είναι ενδεικτικός και θα διαμορφωθεί με βάση τη συζήτηση που θα υπάρξει κατά τη προβλεπόμενη διαβούλευση, ενώ μπορεί να αναδιαμορφώνεται με βάση τη πολιτική που θα αποφασίζεται 

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΥΠΑΙΘΡΟΥ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ. Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΛΕΣΒΟΥ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΔΙΟΥ ΣΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ

ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ

Με την υποστήριξη της

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ - ΓΔ 16

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΥΠΑΙΘΡΟΥ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ. Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΛΕΣΒΟΥ

ΛΕΣΒΟΣ

1 - 30 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1995

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΥΠΑΙΘΡΟΥ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ. Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΛΕΣΒΟΥ

Θεοδοσία Ανθοπούλου - Γιάννης Σπιλάνης

Διδάσκοντες Πανεπιστημίου Αιγαίου

Επιστημονικοί Υπεύθυνοι Campus Λέσβου

Σε εποχή που φαίνεται να είναι δύσκολη για το παρόν και το μέλλον του τουρισμού στη χώρα μας και στη Λέσβο ειδικότερα, διοργανώθηκε το Σεπτέμβριο ένα Πανεπιστημιακό Εργαστήριο Πεδίου (Campus) με θέμα “Τουρισμός υπαίθρου και σχεδιασμός νέων προϊόντων στη Λέσβο”.

Τα Campus, που οργανώνονται με την οικονομική στήριξη της Ευρωπαϊκής Ενωσης, βασίζονται σε τρεις απλές ιδέες: εκμάθηση για τους συμμετέχοντες, έκφραση αλληλεγγύης προς το τοπικό πληθυσμό και αλληλοκατανόηση μεταξύ πολιτών της Ευρωπαϊκής Ενωσης μέσα από τη συμβίωση και τη συνεργασία που διαρκεί ένα μήνα.

Το συγκεκριμένο Campus, στο οποίο συμμετείχαν 10 φοιτητές από πέντε χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης και δύο Ελληνες, με σπουδές και εμπειρίες πάνω στο αντικείμενο, είχε ως στόχο να επεξεργαστεί συγκεκριμένες ιδέες-προτάσεις για τη δημιουργία νέων τουριστικών προϊόντων προσαρμοσμένων στις ιδιαιτερότητες του χώρου, απαραίτητων για την ανανέωση και διαφοροποίηση της τουριστικής εικόνας της Λέσβου, χρησιμοποιώντας ως βάση τον αγροτικό χώρο.

Για την επίτευξη των παραπάνω στόχων διοργανώθηκαν διαλέξεις και συζητήσεις με ειδικούς επιστήμονες πάνω σε θέματα, όπως οι νέες τάσεις στο τουρισμό (στροφή από το μαζικό απρόσωπο και παθητικό τουρισμό σε τουρισμό συμμετοχικό, επιλεκτικό, με σεβασμό στο τοπικό πολιτισμό και το περιβάλλον, στροφή από το τουρισμό καταλύματος στο τουριστικό προϊόν), οι νέες μορφές τουρισμού, όπως πχ. ο αγροτουρισμός, ο πολιτιστικός τουρισμός, ο περιβαλλοντικός τουρισμός κλπ., που διαφοροποιούν τη μονόπλευση ζήτηση για τουρισμό παραλίας, οι μέθοδοι αξιοποίησης τοπικών πόρων και σχεδιασμού τουριστικών προϊόντων. Επίσης, με ορμητήρια τα πολύκεντρα της Αγίας Παρασκευής και του Πλωμαρίου, έγιναν πολλές επισκέψεις στα περισσότερα χωριά της κεντρικής και ανατολικής Λέσβου για να γνωρίσουν οι φοιτητές το χώρο, να συναντήσουν και να συζητήσουν με ανθρώπους που ζούν και δραστηριοποιούνται σ’ αυτόν, γνώστες των τοπικών χαρακτηριστικών και προβλημάτων, έτσι ώστε οι προτάσεις να μην είναι θεωρητικές αλλά πρακτικά εφαρμόσιμες.

Η χρησιμότητα της δουλειάς που έγινε είναι πολλαπλή:

·      Αναπτύχθηκε μεθοδολογία για το σχεδιασμό τουριστικών προϊόντων και συγκεκριμένων διαδρομών, που θα είναι στη διάθεση όποιου ενδιαφέρεται να τη χρησιμοποιήσει, ιδιαίτερα για το δυτικό τμήμα του νησιού, που δυστυχώς δεν είχαμε το χρόνο να το επισκεφθούμε.

·      Εγινε για πρώτη φορά δουλειά πεδίου για τη καταγραφή των πολιτιστικών, περιβαλλοντικών και οικονομικών πόρων που μπορούν να αξιοποιηθούν μέσα από το τουρισμό.

·      Εδειξε στη πράξη τι είναι ο εκπαιδευτικός τουρισμός και πως μπορεί να αναπτυχθεί μια από τις νέες μορφές τουρισμού στο νησί, ιδιαίτερα αν αξιοποιηθεί σωστά το Πανεπιστήμιο Αιγαίου.

·      Εδωσε την ευκαιρία για να γνωρίσουν τη Λέσβο, τη φύση της, τα αξιοθέατα, τη κουλτούρα της, τα προϊόντα της,  νέοι άνθρωποι - επιστήμονες που σίγουρα αύριο θα μιλήσουν με τα καλύτερα λόγια γι’αυτήν στο περιβάλλον τους και θα γίνουν οι καλύτεροι διαφημιστές της.

·      Τέλος, ξεπερνώντας τις γενικότητες, που επαναλαμβάνονται τα τελευταία χρόνια χωρίς να παρουσιάζεται κάποια συγκεκριμένη πρόταση, η δουλειά που έγινε δείχνει τους εναλλακτικούς δρόμους που μπορεί να υιοθετήσει η Λέσβος στο τουριστικό τομέα, έτσι ώστε να μπορέσει να ακολουθήσει τις νέες τάσεις του διεθνούς τουρισμού, μέσα από ένα σχεδιασμό, που θα έχει ως αποτέλεσμα την ολοκληρωμένη και ισόρροπη ανάπτυξη του νησιού.

Στη συνέχεια θα προσπαθήσουμε να μεταφέρουμε συνοπτικά τα συμπεράσματα καθώς και τις συγκεκριμένες προτάσεις στις οποίες κατάληξε η ομάδα των φοιτητών και περιλαμβάνονται στην έκθεση που κατατέθηκε στην Ευρωπαϊκή Ενώση (Γενική Διεύθυνση 23 - Τμήμα τουρισμού), που χρηματοδότησε τη προσπάθεια αυτή.

Η αναγκαιότητα της αλλαγής της εικόνας της Λέσβου - που μέχρι τώρα στηρίζεται στο δίπτυχο ήλιος και θάλασσα - γίνεται ιδιαίτερα αισθητή εξ αιτίας των μέτριων οικονομικών αποτελεσμάτων που καταγράφονται τα τελευταία χρόνια και οφείλονται, τόσο στην αύξηση του ανταγωνισμού μεταξύ περιοχών που προσφέρουν το ίδιο τουριστικό προϊόν, όσο και στη χαμηλή ποιότητα υπηρεσιών. Η νέα τουριστική εικόνα της Λέσβου πρέπει να στηριχθεί στα ιδιαίτερα της χαρακτηριστικά - σε εκείνα που την διαφοροποιούν από τις ανταγωνίστριες περιοχές ελληνικές και ξένες - και αποτελούν τα συγκριτικά της πλεονεκτήματα: το πολιτισμό και το περιβάλλον. Ομως δεν αρκεί η ύπαρξη πλούσιου υλικού και ανάλογης παράδοσης για τη προσέλκυση τουριστών που έχουν σχετικά ενδιαφέροντα. Είναι απαραίτητη η ανάδειξη τους μέσα από συγκεριμένα τουριστικά προϊόντα.

Με βάση την αντίληψη ότι εικόνα αποτελεί το άθροισμα των στοιχείων και των μηνυμάτων που στέλνει ένα προϊόν προς τους καταναλωτές, θα πρέπει να δημιουργηθεί μια τέτοια εικόνα της Λέσβου που θα απευθύνεται στους τουρίστες, έτσι ώστε να τους προσελκύσει να την επισκευθούν. Η εικόνα αυτή θα χρησιμεύσει ακόμα στο να δημιουργηθεί αυτόνομη ζήτηση για τουρισμό στη Λέσβο, πέρα από τις όποιες προτάσεις και σχέδια των tour-operators.

Για να προσδιορίσουμε την εικόνα αυτή, ήταν απαραίτητο να διευκρινίσουμε το είδους του τουρισμού που είναι επιθυμητό να αναπτυχθεί και το είδος των πελατών στους οποίους απευθυνόμαστε.

Ο τουρισμός προτείνεται να έχει τα εξής χαρακτηριστικά:

- να αποτελέσει ένα από τα βασικά στηρίγματα της τοπικής οικονομίας με στόχο τη σφαιρική κοινωνικο-οικονομική και πολιτιστική  ανάπτυξη,

- να αξιοποιεί τοπικούς πόρους και προϊόντα (πχ. λάδι, τυρί, χειροτεχνήματα),

- να ενσωματώνεται στον κοινωνικο-οικονομικό ιστό του τόπου, ενεργοποιώντας το τοπικό δυναμικό,

- να συντελέσει στη διατήρηση της αυθεντικότητας και της ιδιαιτερότητας του νησιού, να προστατεύσει το περιβάλλον και γενικά την αρμονία του ως στοιχεία πολύτιμα για την αειφόρο τουριστική ανάπτυξη,

- να επιτύχει καλύτερη διασπορά τουριστών στο χώρο και στο χρόνο εφόσον δεν εστιάζεται στο τουρισμό ήλιου και θάλασσας,

- να στηρίζεται στην υψηλή ποιότητα του τουριστικού προϊόντος (που δεν συμπίπτει με τη πολυτέλεια) και όχι στη ποσοτική αύξηση των τουριστών.

Προφανώς ο τουρισμός αυτής της μορφής δεν στοχεύει να καταργήσει τον υφιστάμενο μαζικό τουρισμό, αλλά να λειτουργήσει συμπληρωματικά προς αυτόν παρασύροντας τον σε μια ποιοτική αναβάθμιση που θα έχει και ανάλογα θετικά οικονομικά αποτελέσματα. Η αναβάθμιση αυτή θα διαφοροποιήσει σταδιακά και τη πελατεία. Ο τουρίστας στον οποίο στοχεύει η προσπάθεια αυτή δεν είναι αυτός που κάνει την επιλογή του αποκλειστικά με βάση τη χαμηλότερη τιμή, αλλά με την ικανοποίηση των ενδιαφερόντων του. Δεν στοχεύει μόνο στο τουρίστα πακέτου, αλλά και στον μεμονωμένο πελάτη που θα έρθει να ανακαλύψει το τόπο.

Οι πόροι που μπορούν να αξιοποιηθούν μέσα από αυτής της μορφής το τουρισμό καλύπτουν όλα τα πεδία, από την αξιοποίηση υπαρχόντων κτιρίων για τη δημιουργία καταλυμάτων με χαρακτήρα ή άλλων κοινόχρηστων χώρων, μέχρι τη διεύρυνση της αγοράς για τα τοπικά προϊόντα μέσα από την ανακάλυψη της τοπικής κουζίνας. Αλλωστε τα συγκεκριμένα τουριστικά προιόντα που προτείνονται στη συνέχεια δεν αποτελούν παρά έναν ενδεικτικό κατάλογο πιθανών προϊόντων, που στηρίζονται κυρίως στα ενδιαφέροντα των συγκεκριμένων ανθρώπων που τα δούλεψαν.

Οι ποικίλες διαδρομές, οι επισκέψεις και η επιτόπια ανάλυση οδήγησαν σε πέντε τουριστικά προϊόντα, όπου καθένα εστιάζεται σε μια θεματική - ιδιαίτερο γνώρισμα του νησιού. Ακολουθώντας μια θεματική διαδρομή, ο επισκέπτης έχει την ευκαιρία να συνδυάσει διακοπές με μάθηση, ανακαλύπτοντας τις φυσικές ομορφιές και την πολιτισμική κληρονομιά, σ' ένα ξεκούραστο αλλά και αυθεντικό χώρο. “Κατά τη διάρκεια των τεσσάρων εβδομάδων που περάσαμε στο νησί, εντυπωσιασθήκαμε από τη ποικιλότητα των τοπίων, τον φυσικό και πολιτιστικό πλούτο της Λέσβου. Σ’ αυτά μπορούμε να προσθέσουμε μια πληθώρα  από ποτάμια και θερμοπηγές, που δεν έχουν αξιοποιηθεί τουριστικά, όμως αποτελούν μεγάλα συγκριτικά  πλεονεκτήματα και θέλγητρα για αυτό το νησί του Αιγαίου”, γράφουν οι ευρωπαίοι φοιτητές του CAMPUS στη τελική τους έκθεση. Και αυτοί οι ίδιοι και οι πολλοί συμπατριώτες τους με τις ανάλογες ευαισθησίες αποτελούν τους πιθανούς αυριανούς επισκέπτες του νησιού τους οποίους πρέπει να προσελκύσουμε και να κατακτήσουμε.

Τα  πέντε τουριστικά προϊόντα - θεματικές είναι τα εξής:

1.  Λέσβος, Η τριλογία του νερού

Αναφέρεται στις τρείς μορφές νερού που συναντάμε στη Λέσβο: το ζεστό, το γλυκό και το αλμυρό.

Οι διαδρομές των θερμών  πηγών και των ιαματικών λουτρών, που βρίσκονται διάσπαρτα είτε απομονωμένα στο λεσβιακό χώρο, δίνουν τη δυνατότητα προσέγγισης μιας διαφορετικής γεωργίας, μιας διαφοροποιημένης αρχιτεκτονικής των χωριών και των πόλεων της Λέσβου (νεοκλασικά κτίρια, αγροικίες, εργαστήρια κλπ).

Τα ποτάμια (και πιό συγκεκριμένα οι κοίτες τους και οι γύρω χώροι που συγκεντρώνουν πολλά ενδιαφέροντα στοιχεία φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος) έλκουν τους τουρίστες, οι οποίοι μπορούν να εγκαταλείψουν για λίγο τη θάλασσα για να ανακαλύψουν την ενδοχώρα, μια Λέσβο πιο παραδοσιακή, της αγγειοπλαστικής (π.χ. Αγιάσσος, Μανταμάδος), της γαστρονομίας σε συνδυασμό συχνά με τοπικά πανηγύρια (π.χ. Λισβόρι - ρεβύθια, Αγία Παρασκευή - κισκέτς), και των ορεινών οικισμών (π.χ. Συκαμιά, Ασώματος, Κώμη-περίπατος με άλογο).

Οι ακτές που εκτείνονται σε 370 χιλιόμετρα προσφέρονται για περίπατους, ενώ οι ασφαλείς και ήρεμοι κόλποι με πλούσιο βυθό για καταδύσεις και σχολές  θαλάσσιων σπορ, ιδίως για παιδιά.

2.  Λέσβος, Μια Σύνοψη της Ιστορίας

Η Λέσβος παρουσιάζει το μοναδικό πλεονέκτημα να συγκεντρώνει στη μικρή της επικράτεια αξιοθέατα και μνημεία όλων των ιστορικών περιόδων. Μέσα από τις διαδρομές που προτείνονται μπορεί κανείς να ξετυλίξει το νήμα της ιστορίας από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Η ιστορική προσέγγιση γίνεται, λοιπόν, η αφορμή για ανακάλυψη του τόπου και για διακοπές.

Οι κύριες δραστηριότητες που προτείνονται είναι επισκέψεις:

α) μνημείων (βυζαντινές-παλαιοχριστιανικές εκκλησίες, μιναρέδες, κάστρα, θέρμες, ρωμαϊκά υδραγωγεία, απολιθωμένο δάσος, αρχαίο θέατρο,..),

β) μουσείων (μοντέρνας τέχνης-Τεριάντ, Θεόφιλου, λαϊκής τέχνης Αγιάσσου, γεωλογικό Μονής Λειμώνος, Βυζαντινό και Αρχαιολογικό Μυτιλήνης, παλιά βιομηχανικά κτίρια Αγ.Παρασκευής, Πλωμαρίου, Πολυχνίτου, κ.ά.),

γ) τόπων υψηλής αρχιτεκτονικής αξίας (παραδοσιακοί οικισμοί Συκαμιάς, Ασώματου, Πολυχνίτου κ.ά.,  κτίρια- πύργοι, όπως αυτοί στους Πύργους Θερμής, τα νεοκλασσικά κτίρια, όπως της Μυτιλήνης, Πλωμαρίου, Αγ.Παρασκευής, το σπίτι της Βαρελτζίδενας στη Πέτρα, οι τούρκικες συνοικίες, όπως στη Μυτιλήνη, θέρμες κλπ),

δ) τόπων παραδοσιακών δραστηριοτήτων (τα τσουκαλαριά του Αγίου Στεφάνου, τα Μυλέλια, τα τυροκομεία του Μανταμάδου, τα εργαστήρια  αγγειοπλαστικής στην Αγιάσσο και Μανταμάδο, τα εργαστήρια ξύλου στην Αγιάσσο, τα ποτοποιεία στο Πλωμάρι, τα ελαιοτριβεία, όπως της Σκάλας Συκαμιάς κλπ),

ε) αγορά παραδοσιακών προϊόντων (λάδι, τυριά, μέλι, πήλινα, ξυλόγλυπτα, κιλίμια κλπ)

 

Το τουριστικό αυτό προϊόν επιτρέπει, όχι μόνο την αξιοποίηση των ποικίλων πόρων του νησιού, αλλά  και την προστασία τους, όπως και την αναγνώριση της αξίας της ιστορίας και των μνημείων του τόπου από τους ίδιους τους κατοίκους.

3.  Λέσβος, τα μονοπάτια της ελιάς

Η κυρίαρχη παρουσία της ελιάς σ’ ένα μεγάλο μέρος του νησιού δημιουργεί στον επισκέπτη τη διάθεση να ανακαλύψει το τοπίο, την αρχιτεκτονική, την κοινωνικο-οικονομική κληρονομιά, τον πολιτισμό. Τα μονοπάτια της ελιάς  φέρνουν τον επισκέπτη σε επαφή με τους τόπους, τις ιδιαιτερότητες τους, τις ιστορίες τους, τους ανθρώπους και τα μυστικά τους.

Το τουριστικό αυτό προϊόν στοχεύει στην αξιοποίση των τοπικών πόρων, ειδικότερα:

-           το φυσικό τοπίο (ελαιώνας, ξερολιθιές, αγροτικοί δρόμοι και μονοπάτια, αυτοφυής βλάστηση, αισθητικό τοπίο των χρωμάτων,..)

-           την αρχιτεκτονική κληρονομιά  (παλιά και σύγχρονα βιομηχανικά κτίρια, νεοκλασικά σπίτια, παραδοσιακά χωριά)

-           τοπική κουζίνα στη βάση του ελαιόλαδου  και τοπικών προϊόντων (π.χ. παστές σαρδέλλες Καλλονής, κολοκυθοανθοί, χταπόδι με σάλτσα, ...)

-           τα προϊόντα της ελιάς (σαπούνι, ξύλο, ελαιοπυρήνας, καλλυντικά ,..)

Με εστία διαμονής τα πολύκεντρα της Αγίας Παρασκευής, Πλωμαρίου και Μανταμάδου, αλλά και τα νοικιαζόμενα δωμάτια του Συνεταιρισμού της Συκαμιάς, πάνω από το ελαιοτριβείο της Σκάλας, προτείνονται διαδρομές σε όλο το Β.Α. τμήμα του νησιού (“τα μπαλκόνια του Αιγαίου”) και της ενδοχώρας της περιφέρειας Πλωμαρίου. Η χειμερινή περίοδος (Νοέμβριος -Μάρτιος) ενδείκνυται για όσους ενδιαφέρονται να παρακολουθήσουν το λιομάζεμα και τη παραγωγή του λαδιού, και να συμμετάσχουν στη ζωή των Μυτιληνιών, στο πολιτισμό της ελιάς. Καθόλη τη διάρκεια του έτους μπορούν να παρακοληθήσουν πανηγύρια και τοπικές γιορτές (του ταύρου στη Αγ. Παρασκευή και Κώμη, το Καρναβάλι της Αγιάσσου, ..), να γευθούν τα τοπικά εδέσματα και να επισκεφθούν εργαστήρια και βιοτεχνίες της “τέχνης της ελιάς”.

4.  Λέσβος, Η φυσική επιλογή

Η ποικιλότητα των φυσικών τοπίων, της χλωρίδας και της πανίδας και οι εντυπώσεις που αφήνουν στις πέντε αισθήσεις, είναι ο οδηγός αυτού του τουριστικού προϊόντος. Με ορμητήριο τη Συκαμιά και την Αγία Παρασκευή,  οι διαδρομές για την ανακάλυψη του τοπίου και του πολιτισμού μέσω των αισθήσεων επικεντρώνονται:

α)  στην παράκτια ζώνη (θαλάσσια ζωή, άγνωστες παραλίες, θερμές πηγές, ήχοι/αφή,...)

β) στο βουνό (πανοραμικές θέες, άγρια χλωρίδα, φρούτα και ξηροί καρποί - γεύσεις/αρώματα, ...)

γ)  στους ελαιώνες (αυθεντικό αγροτικό τοπίο, γεύσεις και αρώματα - ήχος της ηρεμίας...)

δ) στο πευκοδάσος (άρωμα του πεύκου, επιβλητικές θέες...)

ε) στους βιότοπους, κοίτες ποταμιών  και παράκτιες ζώνες, στους ξηρικούς κάμπους, για να ακούσεις και να παρατηρήσεις τα πουλιά, να μυρίσεις το γλυκάνισο, να απολαύσεις τη θέα των κόλπων, τη ποικιλία των δένδρων και θάμνων...

5.  Λέσβος, Περίπατος στον Πολιτισμό

Το νησί αποτελεί από μόνο του ένα τόπο ζωντανού πολιτισμού. Σπάνια μνημεία, μοναδικά μουσεία, όπως αυτό του Τεριάντ, τοπικές γιορτές και πανηγύρια, θεατρικές ομάδες, καλλιτεχνικές καταβολές από τη Σαπφώ έως τον Ελύτη. Η παράδοση και ο πολιτισμός, δεμένα με τη καθημερινή ζωή των Λεσβίων, μπορούν να αναδειχθούν αξιοποιώντας τα μέσα από έναν διαφορετικό τουρισμό. Τουρισμό που θα απευθύνεται σε επισκέπτες που ενδιαφέρονται να έρθουν σε επαφή με το ντόπιο πληθυσμό, να ανακαλύψουν τη φυσική και πολιτισμική κληρονομιά, να τη προστατέψουν και να συμβάλλουν στη διαιώνιση της. Οι διαδρομές και δραστηριότητες αυτού του τουριστικού προϊόντος επικεντρώνονται στη Τέχνη και το Περιβάλλον σαν δύναμη δημιουργίας και πηγή πολιτισμού.

Προτείνονται, κατά κύριο λόγο, τμήματα πρακτικής εξάσκησης και σεμιναριακά μαθήματα στην αγγειοπλαστική (εργαστήρια Αγιάσσου, Μανταμάδου), στη ζωγραφική (σχολή Καλών Τεχνών Μόλυβος, μουσείο Τεριάντ), στην υφαντουργία (Αγιάσσος, Σκουτάρος,..), αλλά και μαθήματα ελληνικής γλώσσας, παραδοσιακών χορών και μαγειρικής (γυναικείος συνεταιρισμός Πέτρας και αλλού). Για τις δραστηριότητες αυτές έχει ήδη εκδηλωθεί ενδιαφέρον από τους αντίστοιχους φορείς και ιδιώτες.

Επίσης προτείνεται ένα πλέγμα καλοκαιρινών εκδηλώσεων, ένα “καλοκαιρινό φεστιβάλ” με επίκεντρο δήμους και κοινότητες του νησιού (Μυτιλήνη, Πλωμάρι, Μόλυβος, Αγία Παρασκευή) με θέμα “Λέσβος, το περιβάλλον - η δημιουργική του δύναμη”. Στις εκδηλώσεις θα περιλαμβάνονται παράλληλες εκθέσεις, διαγωνισμοί (πχ. φωτογραφίας, βίντεο, ποίησης, ζωγραφικής), παραστάσεις, μουσικές εκδηλώσεις, προβολές, συζητήσεις συνδέοντας παρελθόν και παρόν.

Τα πιο πάνω τουριστικά προϊόντα, οι διαδρομές και οι δραστηριότητες, μπορούν να εφαρμοσθούν άμεσα, χωρίς να χρειάζονται μεγάλες υποδομές. Μικρές μόνο επεμβάσεις είναι αναγκαίες, όπως π.χ. βελτίωση της σήμανσης τόπων, μνημείων και περιπατητικών μονοπατιών, βελτίωση του συστήματος καθαρισμού και αποκομιδής σκουπιδιών σε δρόμους και περιοχές με αξιοθέατα, ανακαινίσεις κτιρίων.

Ομως η προώθηση τους χρειάζεται ενιαία, αλλά ευέλικτη τουριστική, αλλά και γενικώτερα αναπτυξιακή στρατηγική, με κοινούς μη αλληλοσυγκρουόμενους στόχους, γεγονός που απαιτεί συνεργασία και συντονισμό των δημόσιων φορέων, των επιχειρηματιών αλλά και του πληθυσμού γενικώτερα. Η έλλειψη μακροπρόθεσμης στρατηγικής ήταν ένα από τα στοχεία που εντυπωσίασαν αρνητικά τους φιλοξενούμενους μας.

Ολα τα στοιχεία που περιγράφουν τα πέντε τουριστικά προϊόντα, η φύση, οι παραδόσεις και ο πολιτισμός, συντίθεται σε ένα διαφημιστικό φυλλάδιο. Το μήνυμα είναι: Λέσβος, το ψηφιδωτό του Αιγαίου. Ένα ζωντανό ψηφιδωτό, η Λέσβος, φτιαγμένο από ζωντανούς ανθρώπους, τοπία, μνημεία, παραδόσεις και κληρονομιές. 

Το διαφημιστικό φυλλάδιο επιθυμεί να προσελκύσει νέους τουρίστες προτείνοντας μια νέα, δυναμική εικόνα της Λέσβου, βασισμένη στη πολιτισμική κληρονομιά, το φυσικό πλούτο και την επαφή με τους ντόπιους. Σε αντίθεση με ότι έχει γίνει μέχρι σήμερα σε ανάλογες προσπάθειες, είναι σχεδιασμένο κατά τρόπο, ώστε, να τραβήξει την προσοχή του υποψήφιου επισκέπτη και να δώσει  την εικόνα που προωθείται και λίγες γενικές κυρίως πληροφορίες για την Λέσβο. Το εξώφυλλο με μια και μόνο ματιά, δίνει το όνομα του νησιού και ταυτόχρονα την εικόνα του ψηφιδωτού που υποστηρίζει το λογότυπο (σλόγκαν). Δηλαδή, προϊδεάζει από τη πρώτη στιγμή τον αναγνώστη ότι η Λέσβος παρουσιάζει ποικιλλόμορφη όψη προς ανακάλυψη. Το πρώτο μέρος, περιλαμβάνει χαρακτηριστικές φωτογραφίες, που συνοδεύονται από γενικές πληροφορίες (περιλήψεις) των προτεινόμενων διαδρομών. Στη συνέχεια, ο αναγνώστης μπορεί να βρει τις δραστηριότητες κάθε θέματος, ένα πίνακα με τα βασικά χαρακτηριστικά κάθε περιοχής, ένα χάρτη και τέλος πληροφορίες για το πού μπορεί να απευθυνθεί για πιο ολοκληρωμένη ενημέρωση.    

Δεν είναι βέβαια δυνατό η δουλειά αυτή να αποτελέσει μια ολοκληρωμένη μελέτη που να δίνει απαντήσεις σε όλα τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο τομέας. Ούτε το χρόνο διαθέταμε, ούτε τα μέσα και κύρια δεν ήταν ο στόχος μας. Φιλοδοξούμε όμως ότι, με τις συγκεκριμένες προτάσεις που περιέχει, θα αποτελέσει μια αφετηρία προβληματισμού για μια νέα πορεία του τουρισμού στη Λέσβο, αλλά και για ανάληψη συγκεκριμένων δράσεων που θα προκύπτουν μέσα από στρατηγικό σχέδιο τουριστικής ανάπτυξης.

Προϊόντα Ειδικού Ενδιαφέροντος Με Προοπτική Ανάπτυξης Στη Λέσβο

Τουρισμός Ειδικού Ενδιαφέροντος Με Αξιοποίηση Τοπικών Πόρων

 

  Προϊόντα Ειδικού Ενδιαφέροντος Με Προοπτική Ανάπτυξης Στη Λέσβο

Προτάσεις προϊόντων ειδικού ενδιαφέροντος

Λέσβος, Η τριλογία του νερού

Αναφέρεται στις τρεις μορφές νερού που συναντάμε στη Λέσβο: το ζεστό, το γλυκό και το αλμυρό.

 

n  Οι διαδρομές των θερμών  πηγών και των ιαματικών λουτρών βρίσκονται διάσπαρτα είτε απομονωμένα στο λεσβιακό χώρο.

n  Τα ποτάμια (οι κατάφυτες κοίτες τους) συνδέουν την παράκτια ζώνη με την ενδοχώρα

n  Οι υγρότοποι που προσφέρονται για παρατήρηση πουλιών

n  Οι ακτές προσφέρονται για περίπατους, ενώ οι ασφαλείς και ήρεμοι κόλποι με πλούσιο βυθό για καταδύσεις και σχολές  θαλάσσιων σπορ, ιδίως για παιδιά.

 

Κυρίαρχα στοιχεία για τη δημιουργία αυτής της διαδρομής είναι:

 

™ ψάρεμα και ανακάλυψη του θαλάσσιου  περιβάλλοντος

™ ανακάλυψη των δραστηριοτήτων που γίνονταν στους χείμαρρους (πχ. ελαιοτριβεία που κινούνται με νερό)

™ ναυτική παράδοση της περιοχής σε συνδυασμό με την έκθεση του πολύκεντρου στο Πλωμάρι

™ ανακάλυψη της φύσης στη περίμετρο των χειμάρρων

™  θερμά λουτρά δίπλα στη θάλασσα

Λέσβος, Τα μονοπάτια της ελιάς

Κυρίαρχα στοιχεία για την δημιουργία αυτής της θεματικής διαδρομής είναι:

 

§  Το φυσικό περιβάλλον, όπως έχει διαμορφωθεί από τις καλλιέργειες. Ο επισκέπτης ανακαλύπτει:

-   τα πετρόχτιστα σέτια

-      τα ατελείωτα δάση ελιάς

-      τα καμίνια

 

§  Το δομημένο περιβάλλον που περιλαμβάνει :

-   τα βιομηχανικά κτίρια

-   τα σπίτια της τοπικής αριστοκρατίας

-      τα οικιστικά σύνολα.

 

§  Η τοπική κουζίνα με βάση το λάδι

 

§  Τα προϊόντα με βάση την ελιά

 

 

Δραστηριότητες που συνδέονται με τη διαδρομή:

™ περίπατοι στους ελαιώνες

™ επίσκεψη σε ελαιοτριβείο / παρακολούθηση της διαδικασίας επεξεργασίας (εικονικά όταν βρισκόμαστε εκτός περιόδου λειτουργίας) / δοκιμή & δυνατότητα αγοράς λαδιού και άλλων προϊόντων με βάση την ελιά / έντυπο για τη σημασία του λαδιού  & έκθεση υλικού που αναφέρεται σ’ αυτό/  αγορά άλλων προϊόντων της περιοχής

™ επίσκεψη σε έκθεση-μουσείο παλαιό ελαιοτριβείο όπου πέρα από τα μηχανήματα θα υπάρχει η δυνατότητα στο επισκέπτη να αντιληφθεί πως συνδέεται η οικονομική αυτή δραστηριότητα με τη ζωή της Λέσβου

™ επίσκεψη σε τυπικό μεγαλο-αστικό σπίτι  (ή αναπαράσταση σπιτιού) / έκθεση με θέμα την αρχιτεκτονική της εποχής

™ συμμετοχή στη διαδικασία συλλογής και επεξεργασίας της ελιάς

™ μαθήματα τοπικής κουζίνας με βάση την ελιά και το λάδι, αλλά και τα άλλα τοπικά προϊόντα.

 

Λέσβος, Περίπατος στον Πολιτισμό

§  Το νησί αποτελεί από μόνο του ένα τόπο ζωντανού πολιτισμού.

§  Σπάνια μνημεία, μοναδικά μουσεία, όπως αυτό του Τεριάντ, τοπικές γιορτές και πανηγύρια, θεατρικές ομάδες, καλλιτεχνικές καταβολές από τη Σαπφώ έως τον Ελύτη.

§  Η παράδοση και ο πολιτισμός, δεμένα με τη καθημερινή ζωή των Λεσβίων, μπορούν να αναδειχθούν αξιοποιώντας τα μέσα από έναν διαφορετικό τουρισμό.

 

 

Δραστηριότητες που συνδέονται με τη διαδρομή:

 

™ Τμήματα πρακτικής εξάσκησης και σεμιναριακά μαθήματα:

►    στην αγγειοπλαστική (εργαστήρια Αγιάσου, Μανταμάδου),

►   στη ζωγραφική (σχολή Καλών Τεχνών Μόλυβος, μουσείο Τεριάντ),

►   στην υφαντουργία (Αγιάσος, Σκουτάρος,..),

►   μαθήματα ελληνικής γλώσσας,

►   παραδοσιακών χορών και

►   μαγειρικής

 

™ Πλέγμα καλοκαιρινών εκδηλώσεων, ένα “καλοκαιρινό φεστιβάλ” με επίκεντρο δήμους και κοινότητες του νησιού (Μυτιλήνη, Πλωμάρι, Μόλυβος, Αγία Παρασκευή) με θέμα “Λέσβος, το περιβάλλον - η δημιουργική του δύναμη”. Στις εκδηλώσεις θα περιλαμβάνονται:

►   παράλληλες εκθέσεις,

►   διαγωνισμοί (πχ. φωτογραφίας, βίντεο, ποίησης, ζωγραφικής),

►   παραστάσεις,

►   μουσικές εκδηλώσεις,

►   προβολές,

►   συζητήσεις συνδέοντας παρελθόν και παρόν.

 

Συμπληρωματικές δραστηριότητες που μπορούν να συνδυαστούν με όλες τις θεματικές διαδρομές είναι:

§  Μαθήματα ελληνικών

§  Κέντρο παραδοσιακής μουσικής / παρουσίαση slides από τις διάφορα στιγμιότυπα της ζωής με συνοδεία της κατάλληλης μουσικής/ μαθήματα μουσικής και παραδοσιακών οργάνων

§  Συμμετοχή σε παραδοσιακές γιορτές

§  Επίσκεψη σε εργαστήριο χειροτεχνίας (υφαντουργία, αργυροχοΐα, κεραμικά, επεξεργασία ξύλου)

§  Μαθήματα χειροτεχνίας (διάρκεια 2-3 εβδομάδες)

§  Δημιουργία χώρου με θέμα “Οι επιφανείς άνθρωποι” με έκθεση βιβλίων που αναφέρονται στη Λέσβο ή έχουν γραφεί από Λέσβιους λογοτέχνες

§  Δημιουργία εκθεσιακού χώρου με θέμα “η εκκλησιαστική παράδοση” / εκκλησίες και εξωκλήσια - ένα οδοιπορικό

§  Επίσκεψη σε χώρους παραγωγής τοπικών προϊόντων (μέλι, τυρί, τραχανά, λάδι , πήλινα, υφαντά κλπ) – Θεματικά μουσεία

§  Επίσκεψη σε χώρο όπου θα περιγράφεται η ιστορία της περιοχής (πχ. φωτιζόμενη μακέτα με αφήγηση σε διάφορες γλώσσες).

ΥΓ. Το κείμενο αυτό προέρχεται από ένα workshp που έγινε το 1996 με συμμετοχή 12 ξένων φοιτητών που ήρθαν και έμειναν στη Λέσβο για ένα μήνα στην Αγία Παρασκευή και στο Πλωμάρι, ανακάλυψαν τη Λέσβο με τα μάτια του επισκέπτη και ετοίμασαν μια ολοκληρωμένη δουλειά που είχε από σλόγκαν μέχρι 7ήμερα προγράμματα.